Op maandag 4 mei vond in Amsterdam opnieuw de bijzondere traditie van de Stille Tocht plaats. De tocht liep vanaf het Museumplein naar de Nationale Dodenherdenking op de Dam.

Hieronder de speech die van Andrée van Es, voorzitter van het Amsterdams 4 en 5 mei comité, hield voorafgaand aan de Stille Tocht.

Mijn kleindochter van 17 sprak ons, haar ouders en grootouders aan:

Waarom moeten jullie altijd over de oorlog in de wereld praten?

De hele tijd zeggen hoe erg het is. En jullie kunnen toch niets doen.

Ai, hoe onmachtig voelen wij ons. Dat zeg ik haar ook.

De Duitse historicus Sebastian Haffner, schreef in zijn Het verhaal van een

Duitser, 1914-1933 over de jaren na de Eerste Wereldoorlog:

“Intussen echter heerste er jn de zichtbare publieke wereld allerwegen vrede,

windstilte, orde, welgezindheid, en welwillendheid. Zelfs de voorboden van

het komende onheil leken perfect in het vriendelijke beeld te passen”.

Wij gedenken hier vandaag de slachtoffers die de Naziterreur in Amsterdam

maakte in de jaren 40-45. De plaatsen waar wij langslopen, de open Joodse

Huizen en de Huizen van verzet, de namen, de straten en de huisnummers

van de Joodse bewoners, die uit hun huizen zijn weggerukt in Amsterdam

oost en in Amsterdam west, de lokale herdenkingen bij monumenten in de

stad, waar verzetsmensen werden gefusilleerd, het monument om de Roma

en Sinti te herdenken , het zijn alle zulke veelbetekende plekken, met

geschiedenissen over onbekende en bekende Amsterdammers. Er zijn nog

zoveel verhalen, de geschiedenis is zo levend, de pijn over familieleden die je

verloor of die je nooit hebt leren kennen, is zo vers.

Ik las na vele jaren opnieuw Het Achterhuis van Anne Frank. Het in de wereld

meest beroemde verhaal over de Nazi terreur, hier in hartje Amsterdam.

Zo beroemd, dat wij allen geneigd zijn te denken: dat verhaal ken ik. Het

Anne Frankhuis is voor vele Amsterdammers een plek waar de toeristen zich

verdringen.

Maar dan haar woorden, haar eigen woorden.

Op 13 januari 1943 schreef Anne:

“Ik zou je urenlang over de ellende die de oorlog met zich meebrengt kunnen

vertellen, maar dat maakt mezelf enkel nog mismoediger. Er blijft ons niets

anders over dan zo rustig als ‘t maar kan het einde van deze misère af te

wachten, zowel de joden als de christenen wachten, de hele aardbol wacht,

en velen wachten op hun dood”.

Op 8 november 1943 schreef ze:

“ik kan me helemaal niet voorstellen dat de wereld voor ons ooit weer eens

gewoon wordt. Ik spreek wel over ‘na de oorlog’, maar dan is dat alsof ik

over een luchtkasteeltje spreek, iets dat nooit werkelijkheid kan worden”.

Op 11 april 1944:

“Eens zal deze verschrikkelijke oorlog toch wel aflopen, eens zullen wij toch

weer mensen en niet alleen joden zijn?”

Op 20 mei 1944:

“Er wordt in de ondergrondse kringen over gemompeld dat Duitse joden, die

naar Nederland geëmigreerd zijn en nu in Polen zitten, niet meer naar

Nederland terug mogen komen, ze hadden in Nederland asielrecht, maar

moeten, als Hitler weg is, weer naar Duitsland terug.

Als men dat hoort, vraagt men zich dan niet vanzelfsprekend af, waarom

deze lange en moeilijke oorlog gevoerd wordt? Wij horen toch altijd dat wij

allen samen vechten voor vrijheid, waarheid en recht! En begint er nog

tijdens dat gevecht al tweedracht te komen, is toch de jood weer minder dan

de ander? O, het is treurig, heel treurig, dat weer voor de zoveelste maal de

oude wijsheid bevestigd is: wat één christen doet, moet hij zelf

verantwoorden, wat één jood doet, valt op alle joden terug”.

De tijd heelt niet alle wonden.

Het rouwen om Anne frank, 15 jaar , is ieder jaar, ook na tachtig jaar, nog

even heftig.

En ik weet: het staat naast het verdriet, het rouwen, om 15-jarigen van

vandaag, ontmenselijkt, bedreigd. Het staat naast ons onvermogen Annes

leeftijdgenoten van nu te beschermen, of hen te laten zien: dat nooit weer.

Herdenken is geen aanklacht. We staan stil bij de geliefden, bekenden en

onbekenden, die de oorlog niet overleefden. Maar stilstaan betekent niet:

stilstand.

Het oorlogsgeweld om ons heen vraagt van ons in beweging te komen.

Zoals de stad ons dadelijk zal zien bewegen door de straten.

Een stil lint van verzet.

Herdenken vraagt niet van ons: zwijgen, zwijgen over de oorlogen, over de

onderdrukking, over antisemitisme en discriminatie van vandaag. Ik gedenk

mijn oma, die omkwam bij een bombardement in Den Haag in 1945, ik denk

aan mijn vader, die haar dood het huis uit droeg op, die dag. Ik zwijg, zonder

de stemmen die zich verzetten tegen het geweld van vandaag tot zwijgen te

willen brengen.

Op 6 mei wil ik in de spiegel kunnen vragen: wat doe ik vandaag om mijn

kleindochter een antwoord te kunnen geven.